Skutkiem tego była uchwała, natychmiast rozpoczynająca się urzeczywistniać, wyrugowania z agend i nabożeństwa wszystkiego polskiego i litewskiego, a zastąpienia języków tych moskiewskim.
Myśl ta, przyjęta u góry, wykluła się naprzód na Litwie, — tu pierwszy ustanowiono komitet do przekładu ksiąg katolickich (katechizm wydał zaraz Syrkin księgarz wileński) rytuałów i t. p.
Kościół katolicki, który na lekko wyrazu jednego wprowadzić nie dozwala w obrzędy swe i ceremonje, zmuszono, nie odnosząc się wyżej, dowolnie naznaczając osoby do przyjęcia tej idei i do uznania licho naprędce dokonanych przekładów (ze złą, jak mówią, wiarą, mających przygotować zbliżenie do syzmy).
Począwszy od Dziennika urzędowego Wileńskiego, inne dzienniki szeroko się w tym przedmiocie rozpisały; uczyniono z tego rodzaj łaski dla katolickiego kościoła, przypuszczając go do używania mowy ojczystej!!
Katechizm (który później cofnąć podobno miano) wyszedł około Sierpnia, sprzedawano go po złotówce.
Zarazem uczniom po szkołach, pobożnym po kościołach, po domach prywatnych zaczęto konfis kować książki nabożne polskie, w początku drukowane w 1864.

potem ogólnie, jakie się znalazły.
Stosy ich w worach leżały u drzwi kościelnych, przeznaczone na spalenie, biura policyjne wyglądały jak bibljoteki.
Logicznie w tem postępując, zarazem w całem podobno państwie, zaczęto i do kościoła protestanckiego wprowadzać język moskiewski, i do synagogi izraelskiej. — Bez wątpienia jest to obmyślanem dla utorowania drogi do przyszłych nawracań, połączeń, zjednoczeń pod różnemi formami. — Na tym nowym zwrocie jak wyjdzie Moskwa, przewidzieć trudno.