Rachunki z roku 1868. Rok 3 (Kraszewski Józef Ignacy)
Strona 45
" Straciwszy wstyd niewieści, zapomniawszy o obowiązkach, które na nie włożyła natura, zapomniawszy o granicy, która swobodę oddziela od rozpasania, rzuciły się one i na pole nauki i polityki, bo pierwsza dawała możność łatwiejszego zastosowania swoich pojęć o swobodzie życia, przy uczęszczaniu na uniwersytet razem ze studentami, a polityka ściągała prześladowanie "rządu, gdy się szło przeciwko niemu, lub oklaski przedajnego dziennikarstwa, gdy się szło z rządem, gdy pisano adresy do krwiożerczego Murawjewa, prosząc go o niemiłosierność dla nieszczęśliwego kraju, który dany był dla popisu temu tygrysowi. — Co czeka społeczność, w którem kobiety są tem, czem dziś są kobiety w Moskwie, czas nam okaże."
Czarne i straszne obrazy — ale gdziekolwiek polityka emancypuje się ze wszelkiey moralności, tam, bądźcie pewni, nieubłagana logika faktów pociągnie demoralizacją w sfery rodzinne, zaszczepi ją we wszystkich stosunkach społecznych... Mówią nam ci, co za wielkich polityków chcą uchodzić, (nawet w izbach pruskich) że polityka z moralnością nic nie ma wspólnego — ale to są ludzie,
którzy na świat patrzą z urzędniczego swego przy biurze krzesełka...
*** *** ***
Gdy nieszczęśliwej Polsce w imię niby jakiejś potrzeby państwowej, postanowiono siłą odebrać to, czego narodowi żadnemu nikt wydzierać nie ma prawa — religję, język, prawo, zwyczaj, a naostatek własność; dziennikarstwo niemieckie uznało to zupełnie zasłużonem, wybornem i filozoficznie państwowo wyłożyć się. dającem... Teorją rządzenia zbogaciła się temi faktami, których legalność zupełną uznawano w Niemczech, nie spodziewając się zapewne, że owa teorją tak wprędce zastosowaną, zostanie do nadbałtyckich prowincji.
Moskwa jest wielce logiczną, gdy jej z tem wygodnie (chociaż kryminałem powstanie w Polsce, a heroizmem w Kandji) — okazało się, że interes jednolitości wymagał rusyfikacji niemieckich gubernji. Stworzono nawet ad hoc uciśnioną narodowość łotyską dla przeciwstawienia garstce Niemców.
Sprawa ta, równie jak polska, nadzwyczajnie stała się popularną, opinja publiczna, poparła dziennikarstwo i rząd, a dynastja, czując się niemiecką,