Rachunki z roku 1868. Rok 3 (Kraszewski Józef Ignacy)
Strona 42
Uczy się czasem brytany do ścigania i rozszarpywania Negrćw, ale ofiarą ich i sam nauczyciel paść może.
Rozboje, olbrzymie kradzieże skarbu, oszustwa, rabunki, są na porządku dziennym, cóż mówić o grzechu powszednim, o tej przedajności, która spotyka się na najwyższych szczeblach i najniższych warstwach. Ażeby dostąpić sekretarza ministra, potrzeba przekupić straż, szwajcara, pisarków, potrzeba sekretarza przekupić, aby się dostać do Excellencji, a ostatecznie pan minister nie zrobi nic, nie wziąwszy sam, lub nie będąc ujęty przez metresę.
Mówiono o Rosji, że jest to despotyzm ułagodzony sprzedajnością, ale to złagodzenie, dziś jużby się tak nazwać nie dało...
*** *** ***
Do uzupełnienia obrazu społeczeństwa moskiewskiego ściągamy rysy zewsząd; dostarcza nam ich dziennikarstwo obficie; — zapisujemy więc tg charakterystykę wierną, jako akta do sprawy. — Nie są to utwory fantazji, ale wizerunki kreślone z natury. —
"Listy z Moskwy — pisze korespondent jednego dziennika — przynoszą nam wiadomości o bezczelnej rozpuście, w jaką pogrążone społeczeństwo moskiewskie, a szczególnie kobiety, które bezczelnie i jawnie chełpią się z rozpasania i z życia zwierzęcego. Zupełne rozprzężenie związków rodzinnych przypisują w ogóle nihilizmowi i temu kierunkowi, który liberalne dziennikarstwo wskazało kobiecie. Jest to pogląd fałszywy, bo rozpusta zrzuciła już dawniej z siebie zasłonę, w ostatnich latach panowania Mikołaja, kiedy nawet słowo "nihilizm" jeszcze nie było wymyślone przez Turgenjewa, kiedy myśli o emancypacji kobiety moskiewskiej, tak długie wieki zostającej pod patrjarchalnem i dzikiem jarzmem rodziców, a następnie zamkniętej w domowem więzieniu i odepchniętej od wszelkiego udziału w życiu społecznem, jeszcze nie były przez nikogo wypowiedziane. Dziki szał, bachanalie dzisiejsze poszły nie od średniej klasy, w której rozgałęził się nihilizm, ale od wyższej. Rozpusta nie powstała jak mgła z błota, ale jak rosa spadła z góry. My, co przypatrywaliśmy się z bliska rozwojowi tego arystokratycznego kamelizmu, możemy dowieść prawdziwości słów naszych niezliczoną liczbą faktów, znanych całej Moskwie, znanych po