w postępowaniu ten sam kierunek, choć ze zmniejszoną siłą...
Doświadczenie kilkuletnie z Polską, które doprowadziło tylko do ruiny i chaosu, opamiętywa niektórych, przecie pożądanych skutków zdaje się innym.
Rozumować tu, dowodzić, gardłować próżnoby było. Moskwa idzie wiedziona dzikim, mongolskim instynktem zniszczenia — prawdy są dla niej niepojęte i niedostępne.
Naród, który w obec historji obwołuje się wyjątkowym, nie podlegającym prawom ogólnym rządzącym ludźmi, jest jeszcze w tem stadium bytu, w którem nawracanie, rozumowanie, — byłoby śmiesznością.
Idzie, sam niewie dokąd...
 

Rozumować z upojonemi zwycięztwem ludźmi, którzy oszaleni tryumfem, znamiona rozumu ludzkiego postradali — byłoby próżnóm.
Im gorsze i groźniejsze to jest dla Moskwy, tem dla nas w przyszłości lepszemby być mogło, ale obecna chwila i wiele jeszcze po niej nastąpić mających — jak straszliwa! jak do przetrwania trudna!!
Cały naród wyzuł się z uczucia sprawiedliwości, ze szlachetniejszych popędów i hula jak Suwarowscy żołnierze na Pradze. Cóżby naówczas pomogło hamować ich słowy? i co dziś pomoże wstydzić ich i upamiętywać?
Ze starej polityki dziedzictwem przeszedł na nową zaborczy panslawizm moskiewski. — Jest on zawsze mniej' więcej uznanym sztandarem przyszłości...
Ale pojęcie panslawizmu zmieniło się u narodów słowiańskich. Dawniej one wierzyły w carat, dziś też nie odtrącą jego pomocy dla oswobodzenia się z więzów tureckich, ze zależności; ale ich już Moskwa dawnym nie pociąga urokiem.
Urok ten rozbiło na zawsze postępowanie z Polską, nie mówi się o tem głośno, ale się to doskonale rozumie. — Czesi, Serbowie, Bulgarowie z któremi o te czasy mówić się przytrafiło, w tym prze miocie, zgodnie bez namysłu oburzają się na samą myśl moskiewskiego panowania pod jakimkolwiek bądź tytułem.