rozległego nakazywał by inną politykę, obliczenie się z siłami i czasem, ale radykaliści młodzi nie wątpią o niczem, a zresztą rachują bardzo przebiegle, że ucisk przez nich wywołany, nie na ich pójdzie barki. — Wiedzą oni bardzo dobrze, iż ta unifikacja bezrozumna nie osiągając celu, rząd u-czyni nienawistnym; dążąc do tego, by go obalić i nadwątlić — nie trwożą się skutkami. Federację przyjmą na ruinach, jako konieczność nieuchronną.
Niema wątpliwości, że dni caratu są policzone, nie kryją się z tem koryfeusze nihilizmu, że przygotowują republikę federacyjną, socjalną, czerwoną... zbudowaną wedle własnego pomysłu.
Wpatrzywszy się z niezależnego stanowiska na przebieg spraw państwa, widzi się jak na dłoni następstwa nieuniknione.
Carat jest już dziś tylko narzędziem, środkiem dla utorowania dróg panslawistycznemu zjednoczeniu, w duchu wrzekomo starych republik my Lirycznych, przedhistorycznych słowiańskich. — Despotyzm jednego bezwiednie zmuszony służy do zgotowania innego despotyzmu mass ślepych, sfanatyzowanych, porównanych, — które kilku zręcznych kuglarzy wyzyskiwać zamierzają... Przyszłość ciemna, straszna, ale nieobrachowana.

Jest rzeczą, niepojętą, jak rząd nie widzi tego, lub widząc, słabym być musi, gdy przeciwdziałać nie może. — Radykalni o swych disideratach mówią otwarcie, publicznie i wcale się z niemi nie kryją.
Są, dynastje przeznaczone fatalnie na zgubę, którym los zawiązuje oczy, gdy wszyscy widzą ich przyszłość.
Tak dziś jest w Petersburgu.
Widzą może coś rozsądniejsi, ale się łudzą, rachując na siły nie istniejące, na nałóg posłuszeństwa, na oznaki czci powierzchowne, nad które nie ma nic fałszywszego.
Tymczasem nawa państwa płynie po morzu krwi naszej do nieuniknionych swych przeznaczeń.
Wszystko to co się dzieje w Moskwie, pozornie nadając jej łudzącą powierzchowność, wycieńcza ją, nuż}-, osłabia, mnoży nieład, podkopuje władzę, szczepi pojęcia dezorganizacyjne a służy w istocie tylko interessowi rewolucji socjalnej.
Polska ze swemi tradycjami zachowawczemi a liberalnemi razem, któraby mogła służyć za przeciwwagę — dla zemsty jest unicestwioną i rozbrojoną. Zgoda z nią nie możliwa, a po stuleciech nawet takiego systemu (gdyby trwać, mógł system